دانش آموخته دکتری رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، پژوهشگر مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد (ص)
چکیده
به طور کلی جرمانگاری مفهومی مهم و تأثیرگذار در سیاست جنایی است. جرمانگاری فرایندی است که در آن قانونگذار با وضع قواعد حقوقی، به منظور حمایت از ارزشهای اساسی جامعه، حفظ نظم عمومی و تأمین مصالح اجتماعی، رفتارهایی را ممنوع و برای آنها ضمانت اجرای کیفری تعیین میکند. ازاینرو هر مکتب حقوقی با توجه به اهداف و مبانی خود، رفتارهای خاصی را جرم تلقی کرده و برای آنها مجازات متناسب وضع مینماید. با توجه به اینکه بسیاری از فقهای اسلامی بر این باورند که شریعت دارای اهداف و غایات کلانی است که احکام شرعی، بهویژه احکام کیفری، در راستای تحقق آنها تشریع شدهاند، بیتوجهی به این مقاصد میتواند به دور شدن از اهداف شارع بینجامد. افزون بر این، گسترش و پیچیدهتر شدن روابط اجتماعی و ظهور آسیبها و ناهنجاریهای نوپدید، ضرورت توجه به مقاصد شریعت را در فرایند جرمانگاری دوچندان ساخته است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر منابع فقهی و اصولی، به بررسی جایگاه مقاصد شریعت در فرایند جرمانگاری اسلامی میپردازد. یافتههای تحقیق نشان میدهد که مقاصد خمس شریعت، یعنی حفظ دین، جان، عقل، نسل و مال، به عنوان مهمترین مصالح بنیادین مورد نظر شارع، نقش محوری در مشروعیتبخشی و توجیه جرمانگاری ایفا میکنند. بر این اساس، هرچند هر فعل حرامی لزوماً جرم تلقی نمیشود، اما هر جرم در فقه اسلامی بیانگر وجود مفسدهای است که یکی از مقاصد اساسی شریعت را تهدید میکند. همچنین بررسی جرایمی مانند زنا، شرب خمر، قذف و سرقت نشان میدهد که جرمانگاری در نظام کیفری اسلام صرفاً مبتنی بر تعبد نیست، بلکه بر پایه مصالح و مفاسد واقعی و در راستای صیانت از مقاصد شریعت صورت میگیرد. در نتیجه، توجه به مقاصد شریعت ضمن تأمین عدالت و کارآمدی نظام کیفری اسلام، ظرفیت لازم را برای بازخوانی و بازسازی جرمانگاریهای معاصر متناسب با نیازها و تحولات اجتماعی فراهم میآورد.
)