مدرسه علمیه عالی نواب مطالعات فقهی و اصولی در مسیر اجتهاد 3060-8430 مقالات آماده انتشار 2026 07 23 مهارتهای لغوی اجتهاد 933 FA سید حسن رفعتی زاده دانش‌پژوه سطح 4 حوزه علمیه خراسان Journal Article 2025 10 23 مهارت‌های لغوی ازجمله ضروریات اجتهاد و فقاهت است؛ چرا‌که فهم دقیق و عمیق متون دینی اصیل مانند قرآن و حدیث بدون تسلط کافی بر معانی لغات و ظرافت‌های زبانی ممکن نیست. این مقاله به بررسی جامع مهارت‌های کاربردی لغوی در فرآیند استنباط احکام شرعی می‌پردازد. این مهارت‌ها، طبق استقراء و استقصاء به‌عمل‌آمده، عبارت‌اند از: اصطلاح‌شناسی و پدیده‌شناسی و وضع‌شناسی، جامع‌گیری، توسعه معنایی، فرق‌شناسی، تطور‌شناسی، استعمال‌شناسی و مرادشناسی. همچنین، با استناد به آرای بزرگان، نقش حیاتی و انکارناپذیر لغت‌شناسی در حل‌وفصل اختلافات فقهی نشان داده می‌شود. در ذیل هر مهارت و روش‌های اجرایی آن (کلیدها) نمونه‌های فقهی و تفسیری متعدد و گویا ذکر می‌شود تا کاربردی بودن این مهارت‌ها  به‌صورت محسوس آشکار گردد. این مقاله با روشی توصیفی-تحلیلی، کتابخانه‌ای، استقرائی و با اتکا به منابع معتبر و کهن لغوی و فقهی، به تبیین نظام‌مند و ساختاریافته این مهارت‌های ضروری می‌پردازد. این مقاله تأکید می‌کند که کارورزی مداوم در مهارت‌ها ، همراه با تطبیق روش‌ها بر مصادیق، مسیر کشف مقاصد در قرآن و احادیث را  برای فقیه هموار می‌سازد.